BẢO KÍNH CẢNH GIỚI
(Gương báu răn mình)
Bài 43
I. YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Nhận biết được đặc điểm hình thức của thể loại thơ Nôm Đường luật và nội dung của chùm thơ Bảo kính cảnh giới
Nhận biết và phân tích được giá trị nội dung, đặc sắc nghệ thuật của bài thơ Bảo kính cảnh giới (bài 43). Từ đó biết cách đọc hiểu một bài thơ Nôm Đường luật.
Hiểu được tầm vóc tư tưởng, vẻ đẹp tâm hồn của tác giả thể hiện trong bài thơ.
II. TRI THỨC NGỮ VĂN
1. Thơ Nôm Đường luật
Thơ Nôm Đường luật là những bài thơ được viết bằng chữ Nôm theo thể Đường luật (gồm cả những bài thơ theo thể Đường luật hoàn chỉnh và những theo thể Đường luật phá cách)
Thơ Nôm Đường luật ra đời từ thế kỉ XIII, cuối thời nhà Lý đầu thời nhà Trần. Đây có thể xem là lối thơ riêng do các tác giả trung đại Việt Nam, sáng tạo dựa trên mô hình của thơ Đường luật, trong đó có những cách tân về đề tài, thi liệu, cảm hứng, bút pháp, ngôn ngữ thơ.
Người đầu tiên đặt nền móng cho thơ Nôm là Hàn Thuyên nhưng mãi cho đến Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi ra đời vào nửa đầu thế kỉ ở XV và cả Hồng Đức quốc âm thi tập (nhiều tác giả) nửa cuối thế kỉ XV văn học chữ Nôm mới bắt đầu được khẳng định. Người có công lớn đầu tiên xây dựng một lối thơ riêng của Việt Nam – thơ Nôm Đường luật là Nguyễn Trãi. Lối thơ rất riêng ấy thể hiện ở các phương diện: xu hướng dân tộc hóa với những câu thất ngôn xen câu lục ngôn, cách ngắt nhịp 3/4 (thơ Đường luật ngắt nhịp 4/3), bởi việc sử dụng nhiều thành ngữ, tục ngữ và cả hình tượng nghệ thuật đậm đà tính dân dã, dân tộc.
2. Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi
Quốc âm thi tập là được đánh giá là đỉnh cao của dòng thơ quốc âm (tiếng Việt) thời trung đại, thể hiện ý thức sáng tạo của Nguyễn Trãi. Đây là tập thơ Nôm sớm nhất hiện còn. Với tập thơ này, Nguyễn Trãi đã trở thành một trong những người đặt nền móng và mở đường cho sự phát triển của thơ tiếng Việt.
Tập thơ gồm 254 bài, được chia thành bốn phần: Vô đề, Môn thì lệnh (Thời tiết), Môn hoa mộc (Cây cỏ), Môn cầm thú (Thú vật).
3. Bảo kính cảnh giới
Nghĩa là Gương báu răn mình
Gồm 61 bài, trích ra từ Quốc âm thi tập.
Nội dung: giáo huấn; trăn trở, suy tư về thế sự; khoảnh khắc thư nhàn khi tác giả lánh xa chốn quan trường, hòa mình với thiên nhiên và nhịp sống bình dị, bình yên nơi thôn dã.
Qua đó, thể hiện tư tưởng, nhân cách của bậc lương thần chưa bao giờ nguôi nỗi lo dân, nước và phản chiếu vẻ đẹp phong phú của một tâm hồn nghệ sĩ.Thẻ ghi nhớ Flashcard
III. ĐỌC VĂN BẢN
[5] Cầm ve: tiếng ve như đàn.
[6] Lầu tịch dương: nhà cao lúc mặt trời lặn.
IV. TRI THỨC KHÁI QUÁT VỀ VĂN BẢN
Hoàn cảnh ra đời: được Nguyễn Trãi viết trong giai đoạn thư nhàn ở thôn dã
Nội dung
Bài thơ tả cảnh ngày hè cho thấy tâm hồn Nguyễn Trãi chan chứa tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, yêu nhân dân, đất nước.
Bố cục
Gồm 2 phần:
+ Phần 1: Sáu câu thơ đầu. Bức tranh cảnh ngày hè nơi làng quê.
+ Phần 2: Hai câu còn lại. Tấm lòng cũng như mong ước được gửi gắm của nhà thơ.
Thể loại: Thơ Nôm Đường luật
+ Về số lượng câu thơ: 8 câu
+ Về luật thơ: luật trắc (chữ thứ hai câu đầu thanh trắc).
+ Về niêm: bảo đảm luật về niêm (chữ thứ hai các câu 1 và 8, 2 và 3, 4 và 5, 6 và 7 cùng thanh điệu).
+ Về đối: bốn câu giữa bài thơ theo đúng quy định của luật đối ngẫu (các câu 3 và 4, 5 và 6 đối nhau).
+ Về vần: vần bằng và đều đặt ở vị trí cuối cùng của các câu 1, 2, 4, 6, 8 (vần chân - vần ở cuối câu thơ).
+ Đan xen câu 6 chữ (lục ngôn): các câu 1 và 8 là câu thơ sáu chữ.
+ Có những câu 7 chữ ngắt theo nhịp ¾
+ Bố cục: 6 câu đầu/ 2 câu cuối
Trò chơi "Giải ô chữ"
V. NHIỆM VỤ
1. Đọc văn bản
- Các em đọc phần Văn bản 3. Bảo kính cảnh giới
(bài 43), xem tư liệu đã được GV giới thiệu ở mục I, II, IV ghi chú lại nội dung trọng tâm.
2. Phân tích bức tranh thiên nhiên trong 6 câu thơ đầu của Bảo kính cảnh giới
- Liệt kê các hình ảnh thiên nhiên và chỉ ra tính chất của hình ảnh thiên nhiên đó
- Cách sử dụng các động từ trong đoạn thơ
- Nhận xét về đặc điểm của bức tranh thiên nhiên
- Qua đó, em thấy được gì trong vẻ đẹp tâm hồn của Nguyễn Trãi
3. Phân tích tâm sự của Nguyễn Trãi được thể hiện trong hai câu thơ cuối
- Nhà thơ thể hiện mong muốn gì?
- Qua đó, em hiểu được gì về vẻ đẹp tâm hồn của nhà thơ?
4. Xem bài giảng SORM
- Các em xem bài giảng Scorm trong thư mục "Bài giảng điện tử".
5. Ghi lại những băn khoăn về văn bản
- Các em truy cập thư mục "Cộng đồng" ghi lại những băn khoăn về các văn bản